Kay chunka qanchisniyuq aya killapin apakunqa kay Antawaylla lllaqtapi, hatun uñunakuy, tupanakuy yachaqkunamanta, chaytan umallichkan kay hatun tiqsi muyu José María Arguedas, chaypin wakinnin yachaywasikunamanta yachaqninkuna churapakamunqaku tukuy ima qillqakunawan, taripaykunawan, kay sasachakuypi ¿imaynatas yachaykuna qispirqa?, chayraykun wawqiy Heberth Loa Gonzales, paypas uqarirqa kay qillqakunata yachaqmasinkunapata.
Manchakuy pacha yachay wasi uywanakuypaqmi tawa yachaqmasiykunapa ñawinchasqankunata huñumurqani. Paykunam yuyaymanaspa, pachakunata qawarispa yachayninkuta qispichimurqaku.
Chaymi, kay unquy covi-19 pachapim yachay wasi uywanakuytam ancha sasachakuywan qawachkani, tukuy ima yachaykuna mana kaqllañachu kasqanrayku, chay yachaypim yachaqmasiykunata manaña riqsiykunichu ñawpaqhinañachu. Chaynallataq, chay pantalla qipallamantañam riqsiykanakunikupas utaq rimaykanakunikupas; chaynapim manaña sumaqtachu tinkiykunikupas ima ruwayniykutapas. Ñuqapas puntataqa tarikurqani rakisqahinam, chaymi computadorata, internetapas kay tiqsi muyu yachay wasi José María Arguedasmanta quykamuwarqaku, chaywan allinta yachaykunata yachapakurqani; ichaqa kay yachay virtual nisqanwanqa kikillaymantañan yachaykunata taripaspay yachaparirqani, likarqani maytu qillqakunatapas. Chaynallataq, tutorial nisqankunata qawaspay, articulos nisqankunata, huklaw tiqsi muyupi yachaqkunawanpas rimaykanakurqaniku, hinaspa ñawray yachaykunata willarinakurqaniku. Ichaqa kay intercultural yachaytaqa manam atichwanchu ñawpaqman puririchiytaqa, kay Perú suyunchikpiqa, manaraqmi multiculturalismotapas atichkanchikchu puririchiyta nitaq ñawinchaytapas. Qinallaraqmi kachkan ñawray runapura usuchinakuy, chay político runakunapas aswantam millay chaqwayman qaykunachuchkan. Chaykunatan chiqapta qawarirqani kay pandemia covi-19 ukupi, hinaspaymi yuyaymanani manaraqmi allin uywanakuyta kay virtualidadninta atinchikchu. Qillqaq: Cesar Ccopa Antay
Yachasqanchikhinam kay coronavirus unquyqa ancha sasachakuyta kawsakuyninchikman aparqamuwanchik, chaynallataq yachay wasikunapas ñakariypi tarirukurqa. Chaymi qawarisqaymanhinaqa Educación Interculturalta kay hatun tiqsimuyu José María Arguedas yachay wasipiqa ñawpaqmam puririrqa. ¿Imakunapi? Educación interculturaltaqa allintam qatarichichkanku llapallan yachapakuqkuna Escuela Profesional de Educación Primaria Intercultural nisqanmanta, paykunam kay sasachakuy pachapi sumaq raymikunata ruwarqaku viernes cultural nisqanta, chaypim sumaqta runa siminchikta mastarirqaku. Chaynallataqmi, yachaqmasiykuna churkupakamurqaku takikunawan, qarawikunawan, watuchikunawan, qallupaskaykunawan, achka ruwaykunawanmi qispichirqaku chay sumaq raymita virtual nisqampi. Hinallataqmi, achka congresukuna runa siminchipi apakurqa, chaypim musuq yachaykunata kichwa siminchikmanta yachapakurqani. Yachachiqkunapas kamachiwarqakum llaqtaykupa yachayninkunata huqarinaykupaq, chayta ruraspaykum aswantaraq yachaparquniku tukuyta. Chaynallataqmi, wakisnin yachaqmasiykunaqa allintaña runa siminchita waqtachkanku, paykunan allintaña ponencia nisqanta hatarichichkanku musuq riqsiykunata maskarimuspanku. Chayraykum, ñuqa kay sasachakuy pachapiqa allinta kallpanchakurqani kichwa rimayniypi, tayta mamaykunawan tiyaspaymi rimarqaniku anchataraq runasimipi, chaynallataq musuq rimamaykunata riqsirquni, ichaqa qawarirqanitaqmi mana kay educación intercultural nisqanta escuelakunapi kay sasachakuy pachapi hatarichirqakuchu, manaraq kay coronavirus unquy chayamuchkatinqa allimtam warmakuna runasiminchikmanta yachachkarqaku kananñataqmi sasachakuypi tarikuchkanku, wakisniñataqmi qunqachkankuña. Ichaqa Educación Intercultural nisqantaqa UNAJMA wasipiqa manam suqtan escuelapichu hatarichichkanku, aswanqa EPEPI nisqallampim. Qillqaq: Nayely Lagos Palomino
Kay sasachakuypa chawpinpim tiqsimuyunchik yachaywasi José María Arguedas hayna watamantaraq yachaykunata purichimuchkan internet ukuntakama, chaymi qallariyninpiqa llakipi tarikurqani, mana computadora, internetwan kaptin; chillikullawan yachaykunata uyarirqani. Sapaq llaqtapi tarikusqayraykum, mana allintachu señalpas yaykun, uyarichkaptiy, rimachkaptiy utaq yachachiq tapukuchkaptin tipirqun, chaynallataq yachachiqkunapas achka llamkaykunata kamachikamunku, kaymi punchaw tutantin tiyaspa rurana. Hinallam huk sasachakuykunaraq kachkan, ichaqa kunan sapa yachay qallariypiqa kikiymantaña kallpanchakuni.
Kay pachakamaqa achka musuq yachaykunatam riqsirquni, yachachiqkunam allinta ima yachaykunatapas aparqun, aswanqa kay internet nisqan riqsiqkunam imaymana ruraykunata riqsirqachiwan, musuq programakunawan llamkayta; chaynallataq chay evaluación nisqantapas kay qipa pachapiqa wakin yachachiqkunaqa allinniqtaña aparqunku, manaña ñawpaqtahinachu. Hinallataq ancha rimay, qillqay karqun yachaqmasiykunawan, piñachinakuspa utaq asiparaq llamkaykunata qispirqachiniku.
Kay tiqsimuyu yachaywasinchikkqa, rikusqaymanhinaqa qichwa simita, imaymana llaqtanchikkunapa yachayninkunatapas kay Escuela Profesional de Educación Primaria Intercultural nisqan ukullapim puririchichkanku, chaymi niyman, kanmanmi allin, llapan carrerakuna ukupi qichwa simi yachapakuy, tukuy uywanakuykunamanta rimariy, chaynam kachkan tiqsimuyu yachaywasinchikpa sunqunpi qillqasqa, manam riki warma yachachiqllachu kaytaqa puririchinan ichaqa llapanchikmi kallpanchananchik.
Chaynallataqmi kay Escuela Profesional de Educación Primaria Intercultural ukupi, kay unquypa chawpinpi manam allinniqtachu uywanakuyta apachkanchik, imarayku, wasipi tiyaspalla rimay rimachkanchik, qichwasimitapas chaninchayllapaq kutichichkanchik. Kikin tiqsimuyupi kaspaqa riki achka llamkaykunatach llapanchik rurachwan, warmakunapaq, taytamamakunapaqpas, kunanqa wasillanchikmanta mana anchatachu rurachkanchik, chaymi hamutarispa kallpanchananchik ima ruraykunatapas, mana qipapi tarikunapaq aswanqa kallpachasqahina qatarinanchikpaq. Qillqaq: Nancy Navarro Granados
Pandemia pachapiqa ñakariypim tarikurqani, manam wasiypi achkikuna karqachu, chaymi Panel solar nisqanta rantikurqaniku chaywanmi chillikuyta, laptopniyta cargaspay yachaykunata chaskini kunan pachakama. Aswanqa pisi kayllapayuqllam panel solarqa, chaywanmi ancha sasachakuyman wichiykurqani. ¿Imaynampitaq llaqtallaymanta yachayta chaskirqani? Kay millay unquyqa qallariynimpiqa manchakuypaqmi karqa hinallataqmi llamkaykunapas mana anchachu karqa, chaymi ripukurqani llaqtayman imaywantaq kawsayman nispay.
Huk yuyariymantaqa allinmi wasimanta yachaykuna chaskiyqa, manañam ñawpaqhinañachu qullqita tukuni pasajekunapi, wasi tiyapakusqaykunapi, tukuy imapi qullqilla kaq. Kunan pachapiqa virtualnintakamam ñawray yachapakuykunam kachkan chaymi ñuqa yachapakuchkani quechua sureño nisqanta chaymanta huk yachaykunatawan. Ñuqaqa tukuy yachaytam munani hinaspaymi maskachkani yachaykunta ichaqa pachallam mana aypawanchu. Chaymi, qallariynimpiqa manchasqam tarikurqani manam kay llamkaykunawan sapinchasqachu karqani. Ichaqa, kunanqa achka yachaykunatam yachapakuchkani kay seminario nisqankunapi chaynallataq huñu yachaykunapipas.
Kunan pachapiqa suqtantin escuela profesionalpim seminariokuna apakuchkan chaypim huklaw llaqtakunamanta ponentekuna yachayninkuta chiqirichichkan.
Ñuqapa qawariyniymanqa chayraqmi educación intercultural qallarikuchkan kay ruraykunawan: seminario internacional: la pachamama y la espiritualidad, seminario nacional: día nacional de las lenguas originarias y taller de tutoría intercultural chaymanta huk huñukunapi, chaypim ponente utaq umalliqkuna yachayninkuta willakunku qichwasimipi chaynallataq castellano simipi. Ichaqa manaraqmi educación intercultural nisqanta qispichinchikraqchu. Qillqaq: Rosalinda Pariona Peceros.
