Huk punchawsi, puquy puqu kuchi risqa yunkaman purikuq, pisipasqallañas chayaykun kuchiqa, hinaspas mayuman yaykurparisqa mayllikuq, chaymantas rumi qawaman lataruspa kunpaykukun puñunanpaq.
Hinaptinsi huk tankayllu, kuchi puñukuqta rikuspa pawaykun yawarninta suqunanpaq; chayllamantas huk allqu rikurirparimusqa hinaspas kuchipa larunman rin, chaysi tankaylluqa allquta nin ¡Achachaw mancharichiwanki! aman willankichu kay kuchimanqa yawarnintan suqurparini.
Allquñataqsi nin manan willasaqchu, kay kuchichaqa puquy puqu kakuchkasqa manachu nakarukuchuwan. Tankayllus nin ¡achachaw! ¿Yarqaymantachu kaykuchkanki? kay kuchiqa puñuykukuchkanmi manan imatapas musyanchu, hinaptinqa nakacharukusunya. Yaw allqu qam mikunki riki, ñuqamanñataq quwanki puchusqanta runakuna rantipakunankupaq.
Hinaspas tankaylluqa allquntin yantata quñuykunku chaymantas ninata rupaykachinku, yakuta mankapi quñichinankupaq, chayta ruwaruspankus paqpa sillpiwan kuchitaqa puñuqllata chakinkunata watarparispanku wantuykunku, kuchiñataqsi hinalla puñuykukun manas musyakunpaschu, chaysi tankaylluqa allquntin, yaku quñi mankaman churaykunku kuchitaqa.
Chaykamas kuchiqa richkarparisqa tinpuq yakupi ruparpariptin ¡Akakaw! ¿Imaynatataq kaymanri chayaramurqani? rimapakun kuchiqa, hinaspas kuchiqa mankamanta wichiypiña wichin sikinta ruparpariptin. Sayariruspansi tukuy lawninta qawan hinaspas rikurparin chaynallataq uyarirparin allquta tankaylluntinta rimapakuqta ¿Imaynatan nakaruchwan?, chay rimasqankupiñataqsi tankayllu nin, qam umanmanta qapinki, ñuqañataq kuchusaq.
Chayta, uyariruspas kuchiqa upayalla, rumita huñurparin hinaspa mankaman churaykun, chayta ruwaruspas puqu kuchiqa raskallaña urmastis, wichistin chinkaykun.
Hinaptinsi allquqa tankaylluntin manka qawaykunankupaq rumillaña kasqa, kuchiñataqsi kasqachu, chaysi tankaylluqa allquntin maskaykunku kuchitaqa, manaña tarispas iskayninku takaykanakunku.
Kuchiñataqsi qipanta qawakusqa mana allqu, tankayllupas qatinanmanta chaynas kuchiqa pisipallaña samaykun wasinwan ripukun rimapakuspa, kunanmantapachayá mana kaymanqa qamusaqchu yaqachalla mikurachikuni.
¿Pitaq rumi qawapi puñurusqa?
- a)
- ch) Kuchi.
- h)
¿Maypitaq kay willakuy apakun?
- a) Yunkapi
- ch) Wasipi.
- h)
¿Ima ruwaqtaq kuchi risqa yunkaman ?
- a) Puñuq
- ch) Puriq
- h) Mikuq
¿Imaynanpitaq allqu kuchita mikuyta munasqa?
- a) Sumaqcha kaptin.
- ch) Puqucha kaptin.
- h) Hatun kaptin.
Ichaqa mana kuchi richkariruspaqa.
- a) Tankaylluqa allquntin nakaruspa mikurunmanku.
- ch) Kuchitaqa pukllapallanmanku karqa.
¿Ima ninantaq nakay?
- a) Wañuchiy
- ch) Pukllakuy
- h) Kuchuy
¿Allinchu kanman maylawpipas puñuy?
- a) Manam allinchu.
- ch) Allinmi.
- h) Yanapachikunam
¿Allinchu kanman pananakuy?
- a) Manam allinchu.
- ch) Allinmi.
- h)
===================
José Carlos Arévalo Quijano
Doctor en Ciencias de la Educación, Maestro: Docencia en el Nivel Superior, Segunda Especialidad en Educación Bilingüe Intercultural, Licenciado en Educación, Abogado; con dominio del quechua en el nivel avanzado superior, con publicaciones de textos en quechua, educación, cultura y lenguas, artículos científicos en revistas indexadas, Director de Tribuna Libre – Radio Panorama.


