Icono del sitio EXPRESIÓN DIARIO

SAMANAKUNA

Kawsay pallaykunata tukuruptinkus uywakunataña qatisqaku, chakra yapuy killaña yaykuramun, rupaypas nina qinaña, qiwapas qillullaykamuchkanña, sachakunapas tullullanña qawakuchkan rapinkuna chakichkan,yakupas asllaña qamun chayna kawsay kanankaman,satukupa wasinpi warmin unquchkan, chayman, turin, paninkuna qamusqa, warmin qanpinanpaq, warminqa nanaykunawanña kachkasqa ñas kimsa punchawña chaypi tukuy qurakunata aparamuspa unqurachinku,satukuqa kusisqallaña warmanta marqarukun warmi warmachas kasqa wawanqa, chaysi suticharunku Juanwan.

Juanaqa kimsa watachayuqña kasqa, allintañas purichkan, rimaytapas allintaña tuqyachikkan, sumaq ruyru ñawichayuk kasqa, chukchampas paqucharaq, uyachampas ruyrucha, kusisqa tiyasqa tayta mamanwan, chitata, kuchita, wallpata, pavota, quwita uywasqaku chaytas Juanamanqa mikuchisqaku. Huk punchawsi Juanitaqa ñañanwan pukllasqaku chaypi warmakunaqa huk mamakuchapa millwa masasqanta wasi qipapi rikurusqaku, chayllapi ñuqaykuqa ñañaypiwan riniku millwa suwakuq, wasiyman chayarutiyku pukllayta qallaykuniku pelotatahina ruwaruspa, chaynallas punchaw qamuqmanpas warmakunaqa chakraman qaykurusqaku, chaypis cebolla china tarpusqa kasqa, warmakunaqa tarpusqanmanta urqurpasqaku, lliwtas pampacharpasqaku wakintañatas wasinman apasqaku pukllachkaptinkus Juanitapa maman chayarparimun,rikurusqa asnapataqa chaysi tapusqa Juanachataqa:- yaw warma maymantataq kayta millwata aparamunki, imatataq kaypi ruwa, Juanachas kutichin, mamay ñañaymantam aparamuni. Maman chayllata uyariruspa waskata qapispan panaykuwan warma masiypa ñawpaqninpi. Chay punchawmanta pacha ñañachayqa manaña qamurqañachu ñuqawan pukllananpaq qinatin huknin ñañachaywanña pukllarani chaymanta pacha mamay panaruwasqanmanta pacha manaña mamakuchapa imantapas tuparaniñachu manchakuymanta.

Juanaqa tawa watanpis, turikusqa yachay wasiman riyta munasqa, mamansi chayta qawaspa taksa qipinachata rantipusqa, chaywan kusisqallaña yachay wasiman risqa, chayllaman turinkuna llaqtaman puririnku qinatin sapallay warma wasipi qipakusqa taytansi mamanpiwan turno nisqanta ruwaraku turiykunawan tiyananpaq. Juanitaqa taytanwan tiyara maman llaqtaman rinankama, taytan ñaqchayta mana atiwarachu, chukchayta qapiruspa paqpatahina kawchuruspa watarun, chayna kara iskay killa utaq kimsa killahina taytaywan tiyarani. Mamay chayaramutinñataq taytayñapunitaq llaqtaman rira qinatin mamaywan qiparani. Chayna kara watantin. pichqa watayuqña Juanaqa kasqa, mamitan aparun llaqtaman( llaqtaymanta llaqtaman pacha chayanapaqa huk punchaw purina kimsa llaqtata chimpaspa); llaqtaman chayaruspa yachay wasiman rin, yachaqkunawan tuparuspa qichwa simillapi rimapayasqa, chaymantaña castellano simitaqa rimayta atirun chayna kara sapa wata; samana killa chayamuptin llaqtanman ripura chaypi tayta mamanta yanapara chakra llankaypi kawsaykuna tarpuypi, uywakunata michira pacha puquy killa chayaramuptin llaqtaman ripura yachay wasiman rinanpaq chayna kara sapa wata.

Samay killakunapi Juanaqa llaqtanpi kara ,chay killakunaqa kawsay tarpuyta qallarinku, paqarisninta mamitan achikkyaqta rischkaruspa yanuyta qallaykun sara lawachata papa waykuyuqta llankaqkuna mikuchinanpaq, chayllamantataq Juanapa taytan richkariramun pikuta,yakuta,kukata,kañata qipichaykuchkan, mamitay yanuyta tukurutin, qayamuwanku mikunaykupaq,tukuruptinkuñataq taytan turiykunawan kuska llankaq siqaykunku, payñataq mamanpiwan chakillita yanuniku, wallpaman qaranku, chitankuta qatinku qataman,yanuyta tukurutinku chawpi punchawña chayaykamuchkan chakillita Juana apan mamanpiwan, chayarutinku allintaña tarpuchkasqaku sarataqa, Juanapa maman qayan taytanta turiykunatawan chakillinapaq, tukurutinku Juana mamanpiwan yanapanku, chisinpaykamunankama chaypi Juana mamanpiwan ripunku wasinman yanta qipiykusqa, qachuta apanku quwipaq, chaymantataq Juanaqa chitanta qatiq rin.

Tarpuyta tukurutinkuñataq, semanamanta sara lluqsiramutin, yutu aspiyta qallaykamun patanmanta pachamana chayna kananpaq Juana sapa punchaw rin achikyayman yutu manchachiq, warakanta, alluqunta apaykuspa chakranta muyun rupay chayanankama, chisinpaynintapas chaynalla rin yutu manchachik, aspisqakunata tarirutinqa sarata tarpupaykun, chayna sapa punchay riykun sara takyanankama. Chaypi Juanapa turinkuna yunkaman siqaykunku qinatin Juanaqa sapallan qiparparin tayta mamanwan. Kusisqallañas kasqa turinkuna riputin sapallanpaq aychas qatunkunallaña paypaq kasqa,

Sapa killa tukuyta feria kasqa kutina chakapi, tukuy llaqtachamanta rinku qipita apaykuspa, wakinqa kachi, miski ancha chay rantikuq rinku, semana ñawpataraq Juana taytanwan frejolta akllanku qipi ruwanankupaq iskay punchaw akllanku, wakin runakunaqa semapin akllanku kawallunku kasqanmanhina, punchawqa chayaykamuchkanña Juanapa mamitan qankata ,charkita, miskipata qipichachkan ñanpi mikunankupaq, chisinpaykamuchkanña kawallu qapiq rinankupaq taytan qakimata qipichachkan kawallu qapinankupaq, kawalluqa kanchu, tukuy muntinkunata, qatankunata maskaykunku mana tarisqakuchu Juanaqa llakisqallaña kachkasqa, taytan chimpa urquta qawachkaspa kawallutaqa risqirusqa yuraq, puka uqintin rikurimuchkasqa , taytan nin Juanata: kayllapi suyawanki wawallunchikmi chimpapi qawakamuchkan chayta nispa siqaykun, Juana suyan chayllapi ,qawachkaptin taytan chayarun kawallukunaman, qunqayllata raskayta qallaykamunku chintallaña, unaymanta Juana kasqanman chayaramunku mancha manchasqaraq waqtanta raskarparitamun, Juana kusisqallaña taytanwan kuska qatinku wasiman. challarutinku huk hukmanta qapinku tawa mulata, huk kawallu lluqanaman, aysanku allin qiwa kasqanman.

Paqarisnintañataq tutacharaq richkaruspa qipita wasi qawaman urqun pariqutawan, mamitanñataq yanun mikunankupaq, mikuyta tukurutinku qipichan quqawta ñanpi mikunapaq, achikyaykamuchkanña pullitupas waqarikamun, mikuyta tukuruspa kawalluman frejol qipikunata qallaykunku tukurutinku puririnku, alluqupas qatikuyta munasqa, karu katin mamitan qipachin. Juana ñawpaqta silla kawalluta aysan taytanñataq qipata mulakunata qatimun, allinta purichkaptinkuña Juana pisipayta qallaykun chaymi kawalluman lluqarukuspa puntata rin, altu patata richkatinmi llaqtanta qawaykutin, qipanta wakin ayllunkuna achka kawalluwan qamuchkan, Juana taytanpiwan utqayllamanña rinku mana aypachikunankupaq

Wayrapataman chayarunku manchakuyllawanña chiri wayra yaqalla chukuntapas aparatamun, risqankumanhina wakin ñanpi uchuy quchachakuna kasqa uqullupas kasqatanmi, kinrarinku huk llaqatachaman chayanankupaq, qucha yaku kasqa chayta uywakunaqa yakuta upyanku ,chaypin kasqa kimsa hatun yukalitu sachakuna , chayta Juana rikurutin taytanman tapun: taytay kay sachakuna pipataqri?- taytan kitichin: tiyuykupan riki kay sachaqa, uchuycha kaspayraqmi rikurani taksallataraq, kunanqa hatunña kachkan rakuy raku. Juana sachata qawaspa pasaratamun, qinalla rinku mollebamba llaqtachaman chayarunku yaykunapaq punku kasqa llañu kaspimanta Juana puntata rispa kichan, risqankumanhina sapa wasipi achka durazno kasqa, taytaypa wawqinkuna paninkuna duraznota quykuwanku, cementerioman chayarutinku, qanaychanta ñanqa rin panapacha katin taytan kawallupa qipinta qawan, wiksusqata wakinta matispa. Juana yarqarachikuspa qankata kachun miskipayuqta,taytan tukurutin kaqmanta purinku kinrayllata urquntakama chaypiqa Juanaqa manaña lluqakunñachu kawallunta waskata kunkanman wataykuspa taytanwan kuska qipanmanta qatinku, chaynalla purinku rimaspa, karu karumanta katarata nisqanta rikuruspa Juana kusisqallaña asllaña chayanankupaq, patanman chayarutinku, ukuta qawaykutinkuqa wakin runaqa samachkasqaku, wakinqa qatarichkanku samasqankumanta ,wakinñataq chayraq samachkanku Juana chayta qawanankama taytanqa uraytaña richkasqa raskachallaña rin aypananpaq; uraymanña purinku iskay chunka qinquta ritinku mayuman chayarunku, achka yakuqa qamuykuchkasqa, kawallukunaqa yakuta upyan, ñuqaykupas upyaniku, uyaykuta maqchikuniku, chimparuspa qimillanpi huk yaku lluqsimusqa chay yakutaqa manas pipas upyanchu qatqi katin, wayquchata chimparutinku kinray panpata rinku, chaypi tupanku huk llaqta runakunawan, qinatin samanku, samaruspataq puririyta qallarinku, millay qatanta chimpanku allpa kasqa ukuman wichirichkan rupaypas ninahinalla rupaykamuchkan, kaqmanta huk patachaman chayarunku chaypi panpacha kasqa,karqata allinta matipanku chay patachamantaqa pampas hatun mayuqa qawakamuchkan qata ñanta qawaykutinkupas runakuqa sisihina urayman purichkan rupayñataq panpamanta qawamanta kañaykamuchkan, sachapas mana ancha kanchu llantukunankupaq, uku mayu pataman chayaruptiykum chakata chimpanku, wayrapas kaymanta waklawman chakata kuyuchichkan, carrokunaqa chayaramusqaña, huk llaqtakunamanta runakunapas rantipaykuchuchkasqaku, ñuqaykupas qipita paskaniku, chayta taytay apan rantinankupaq ñuqañataq uywakunata qawani,taytay lliwta rantirachisqa fideos,arroz, yakuta,kachita, azucar ,chaykunata aparamusqa chayta qipichaniku rivisman, tutapas chayaykamuchkanña wakinqa rantiparukuspa kutipuchkankuña qatata qawaykutiymi achka kawallukuna sisichahina wicharichkan, ñuqa taytaypiwan kawalluman qipita wataruspa kutipuniku chakata kaymanta chimpaniku chayllaman lluqarukuspa puntata rini taytayñataq kukanta chakchaspa qipata qamun turinkunawan rimaspa.tupana ñanman chayarutinku kinrariniku hanaq pachapas uqiyaykamuchkanña samasqayku panpaman chayaniku tuta kanchiwanña, maskaniku maypis qiwa achka kanman chaypi samanaykupaq tarirutiyku qipita kawallumanta paskaniku pariquntinta qinatin kachaykuniku mikunankupaq nuqañataq taytawan qimirukuspayku puñuniku chawpi tutakama, samanaykukama wakin runaqa ñanninta ripuchkan llaqtanman mana samaspa, wakinñatas karu waqtaykunapi samachkanku,

Chawpi tutaña taytay richkarachiwan, ñuqa puñusqaykuta uqarinaykama taytay kawalluta apamuq siqaykun qipichayta tukurutiymi altu chimpamanta huk runa qayaykachakun: pipan alazan kawallu qatiykuwachkanku!!!! nispa, waqtaymanta samaq kutichin: turiy ñuqallaypan qanra kawallu qatirukususqanki, qinaña qatikusunki turiy, wasikitachiki muyumusaq amaynachu kakuy!!!! chayllaman taytay kawalluta chayarachimun pariqunta qipintinpiwan churaniku kawalluman, tutallapi riniku mana rupay ñanpi qapiwanankupaq ñanllantakama riniku, ñuqañataq kawallupi lluqasqa rini puñuymanta, chaymanta chakiwan mana puñuy apawananpaq chayna richkaptiyku allinchata qawakamuchkan unaymantaqa achikyaramun mollebamba llaqtaman chayarutiyku, taytaypa panin qayaruspa achka duraznota quykuwanku mikustin riniku, pisiparuspa ñanmanta qanaychanman muyuruspa unay samaniku, chayna richkaptiyku wasiyman chayaruniku, allqupas kusisqallaña chintaykun, ñuqañataq tullpaman yaykuruspay yakuta utqayllamanña upyaruspa taytayta qipi paskayta yanapani taytay niwan: kachita apamuy kawallunchinman kachirachisun; wasiman yaykuruspa hatun rumi kachita urquruspay rumi pataman churani, kawallukunaqa qupitaruspa kachi llawqayta qallaykunku, wasiman yaykurutiymi mamitay mikunata qaraykuwan, unayta samarutiymi taytay niwan: kawallunchikta yakuman qatiruy, paqarinña turu wichqanaman ñuqa qatisaq nispa. Ñuqañataq kutichini: ari taytay chaymantaqa puñusaqmi nispa. Kawalluta yakuman qatirutiy, wasiyman kutiramutiy kawituman puñuq siqaykuni. (…)

Salir de la versión móvil